X
تبلیغات
کالج کارآفرینی تیوان

301040 وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلاَثِینَ لَیْلَةً...

و با موسى 30 شب وعده گذاشتیم و آن را با 10 شب تکمیل نمودیم به این ترتیب میعاد پروردگارش 40 شب تمام شد... اعراف142


در حین انجام آزمایش های دوره ی دکتری با مشکل جالبی رو به رو شده بودم. در تعدادی از آزمایش هایم، یک توده ی لیگنوسلولز را مورد واکنش با محلول بازی هیدروکسید سدیم قرار می دادم، ولی نکته ی عجیب این بود که وقتی آزمایش را تکرار می کردم نتایج به دست آمده متفاوت می شد. خیلی تلاش کردم که همه ی شرایط را یکسان کنم. مسائلی مانند رطوبت و دمای اتاق و انجام مراحل آزمایش را به دقت کنترل می کردم که مبادا منجر به تفاوت شود. ولی باز هم نتایج متفاوت می شد. خلاصه سرتان را درد نمی آورم، پس از مدتی، متوجه شدم که عاملی که فکر می کردم مهم نیست، بر روی نتایج به دست آمده  اثر چشمگیری می گذاشت: و آن عبارت بود از نحوه ی شستشوی ماده بعد از اتمام آزمایش! خوشبختانه پس از کنترل دقیق پارامترهای شستشو مانند دمای آب، زمان، و شدت و زاویه همزن هنگام شستشو نتایج به دست آمده تکرارپذیر گشتند (چه نتایج خوبی هم بودند که نهایتا منجر به چاپ دو مقاله در ژورنال معروف و معتبر "سلیولز" گشت).


اصولا علوم تجبری این گونه است. اگر پارامترهای مهم در یک آزمایش به صورت دقیق کنترل شود، آن آزمایش تکرار پذیر خواهد بود. همین خاصیت تکرارپذیری است که به ما اجازه می دهد مطالب علمی را کشف کنیم و برای تولید تکنولوژی به کار گیریم. اگر علوم تجربی تکرارپذیر نبود، دیگر سنگ روی سنگ بند نمی شد و به عنوان مثال ایجاد خط تولید و کنترل کیفی محصولات غیر ممکن می بود.


یکی از ایرادهایی که افراد غیر مذهبی به پدیده هایی مانند معجزات، کرامات، و عرفان دینی می گیرند مربوط به همین نکته است. آن ها می گویند: چرا نمی توان ادعاهای دینی و عرفانی را به صورت مستقل و تکرارپذیر تایید نمود؟ چرا یک دعا امروز یک طور نتیجه می دهد، ولی همان دعا فردا اثر دیگری دارد؟ چرا کرامات اولیای خدا فقط در یک زمان یا مکان رخ می دهد، و آن فرد نمی تواند آن کرامت را به صورت تکرارپذیر اجرا کند؟ یکی از دوستان  نسبت به ارتباط با حقایق غیر مادی که پشت پرده ی این دنیا است اعتراض داشت. او تکرارناپذیری معنویات را مورد هدف قرار داده بود و نوشته بود "در این دوره و زمانه مورد آزمایش قرار دادن یک گزاره کار بسیار سختی نیست. هم مقدمات آماری آن فراهم است و هم مقدمات فلسفی آن. کافی است یک گزاره در بوته آزمایش قرار گیرد تا بتوان در مورد رد و یا صحت آن بحث کرد."


جواب بنده به این گونه سوالات بسیار ساده است: اتفاقا ادعاهای عرفان اسلامی و ارتباط با حقایق غیر مادی تکرارپذیر است، ولی به یک شرط! به این شرط که شما مانند هر آزمایش دیگر بتوانی همه ی پارامترهای مهم را اندازه گیری و کنترل کنی. همان طور که در آزمایش های من، کنترل مساله ای به سادگی شستشو، تاثیر بسیار زیادی در نتیجه ی آزمایش داشت، کنترل عوامل مختلف در آزمایشات دینی هم مهم است.


باید دقت داشت که یک پدیده ی عرفانی بسیار پیچیده تر از آزمایش علوم تجربی است. عوامل بسیاری در این موضوع موثر هستند که به عقل ناقص من و شما نمی آیند. به عنوان مثال اینکه من دیشب نمازم را اول وقت خوانده ام یا خیر، تاثیر خواهد گذاشت بر روی عملکرد عرفانی من در امروز. نیت آزمایش کننده، اخلاص عمل، حتی شاهدین آزمایش دینی هم ممکن است بر روی آن اثر گذارند!  شما چطور می خواهی این عوامل متعدد و متنوع را کنترل کنی تا بتوانی نتایج تکرارپذیر بگیری؟ اصلا ابزار آن را داری؟ اصلا عقلت می رسد که چه چیز را اندازه بگیری؟


پس، خلاصه بگویم: مسائل دینی (مانند معجزات، کرامات، و عرفان اسلامی) قابل آزمایش و تکرارپذیر است. ولیکن،به دلیل آن که پارامترهای متعدد و متنوع (مانند نیت، اخلاص، وضعیت روحی، و حتی نیت شاهدین آزمایش و...) بر روی نتیجه اثر خواهند گذاشت، با استفاده از ابزارهای محدود کنونی، اندازه گیری آن ها به صورت کامل برای ما مقدور نیست. مانند این است که شما با یک دستگاه تلگراف، تلاش کنی امواج تلویزیون را بگیری... آن هم به کیفیت اچ دی! کافی است که با عارفی کارکشته نشست و برخاست کنید تا از نزدیک به چشم خود ببینید که چقدر ابزار علوم تجربی برای اندازه گیری عظمت دنیای پشت پرده بچگانه است. من، با استناد به تجربه ی خودم، مشاهده کرده ام که اتفاقا دنیای معنوی پشت پرده قانونمند و منظم است. ولی نظم و قانون آن برای ما (که نمی توانیم پارامترهای مختلف را کنترل کنیم) سیال  است و ما فقط می توانیم با استناد به دستورالعمل های کسانی که راه را رفته اند، از آن دنیای پشت پرده به اندازه ظرف محدود خودمان بهره ببریم. و تلاش کنیم که ذره ذره از اسرار آن به مقدار اندکی بیشتر بفهمیم.


به قول سعدی:

ای برتر از خیال و قیاس و گمان و وهم
وز هر چه گفته اند و شنیدیم و خوانده ایم
مجلس تمام گشت و به آخر رسید عمر
ما همچنان در اوّل وصف تو مانده ایم

برچسب‌ها: اسلام، تحصیل، عبادت


ابزار امتیاز دهی